Beelden

Meer dan ‘soldatenkiekjes’

In de Duitse propaganda nam de Atlantikwall mythische proporties aan. De foto’s van professionele fotografen in dienst van het Duitse leger droegen hier in belangrijke mate aan bij. Deze Bildberichter met hun robuuste Leica wisten wel raad met bunkerfotografie. De enorme bunkers waarin scheepsgeschut stond dat over het Kanaal vuurde op Engelse dorpen en de bunkers waarin U-boten veilig afmeerden sierden in de oorlog meermaals de cover van menig magazine. Ook duizenden andere foto’s van beton wisten zij zo vast te leggen dat het louter onoverwinnelijkheid uitstraalde.

Een andere boeiende vorm van fotografie is die van de ‘gewone’ soldaat. Vanwege de opkomst van goedkope en makkelijk te bedienen kleine camera’s nam in het Duitsland van de jaren ‘30 de populariteit van fotografie toe. Veel militairen hadden dan ook hun camera meegenomen om hun ervaringen in dienst van de Wehrmacht vast te leggen. Op enkele restricties na was fotograferen in het bezette Nederland, ook voor burgers, niet verboden. De Duitse soldaten verruilden hun geweer voor de camera en schoten er lustig op los. Het resulteerde in veel foto’s van henzelf, omringd door kameraden bij de barakken of op de reisjes die ze door het onbekende Holland maakten. Strandvertier en Kerstmisviering (Heiligenabend) waren ook geliefde onderwerpen waarop de cameralens werd gericht. Echte ‘kiekjes’ dus, die werden vastgelegd in speciale fotoalbums. De leren kaft werd gesierd door een Stahlhelm en de opdruk ‘Erinnerungen an Meine Dienstzeit’.

De Duitse legerleiding stimuleerde de enthousiast fotograferende soldaat. Het gaf hen een vorm van vrijetijdsbesteding en het thuisfront kon uit de opgestuurde tijdsbeelden opmaken dat het goed ging met zoon, broer of vader. Er werden zelfs cursussen en fotowedstrijden georganiseerd. Naar aanleiding van een groots opgezette wedstrijd opende Seyss-Inquart op 15 oktober 1941 in Den Haag de tentoonstelling Der Soldat in Holland. Met inzendingen vanuit het hele land konden geïnteresseerden zien hoe de militairen hun verblijf in Nederland ervoeren. De prijswinnende foto’s werden afgedrukt in een boekje, waarin ook schilderijen, tekeningen en verhalen waren opgenomen. Het was ook voor de Nederlandse bevolking gewoon in de boekwinkels te koop en werd vanwege het succes herdrukt.