Over

Tijdens mijn jeugd werd ik bijna dagelijks geconfronteerd met bunkers uit de Tweede Wereldoorlog. Ik groeide op aan de rand van een duingebied en als het maar even kon was ik daar met vriendjes te vinden. We ontdekten half verstoven bunkers en soms een klein gaatje om naar binnen te gaan, een enkele keer groeven we ons een weg naar de ingang. Gewapend met zaklamp en stok betraden we het duister. Die achtergebleven Duitser heb ik nooit gezien, wel sporen van hun verblijf: tekeningen op de muren, houten krukjes, verroeste blikjes. Het was het begin van een langdurige fascinatie voor deze verlaten bouwwerken.

Jaren van veld- en archiefonderzoek volgden. Ik onderzocht de militaire historie waaronder bunkertypologie, bewapening, organisatie en structuur van de Atlantikwall. Tijdens mijn studie planologie verdiepte ik mij in militair erfgoed en de wijze waarop de relicten binnen de ruimtelijke ordening een plek kunnen krijgen. Voor mij was de Atlantikwall cultuurhistorisch belangwekkend. Vóór het millennium was de tijd echter nog niet rijp om begrippen als ontwikkeling, behoud en betekenisgeving in de praktijk te brengen. Laat staan om te spreken over een monumentale status.

Bijna twintig jaar later staan bunkers daarentegen volop in de belangstelling en maken serieus deel uit van de geschiedenis. Ze vormen een uitgangspunt om rondleidingen te geven, wandel- en fietsroutes uit te zetten en educatiepakketten aan op te hangen. De betekenis van de tastbare relicten van de bezettingstijd groeit, waardoor ze steeds meer als erfgoed worden aanvaard en gewaardeerd.

Historische juistheid en een integere wijze van omgang met het erfgoed vind ik belangrijk. Vanuit deze motivatie lever ik een bijdrage aan kennisontwikkeling en ontsluiting. Ik beschouw de Atlantikwall niet alleen als een fysieke structuur, maar eerder als een fenomeen in de geschiedenis. Door de verdedigingslinie vanuit brede context te beschouwen kan een verrassend en nieuw perspectief ontstaan. Hierbij heeft zowel het verleden als de toekomst van bunkers mijn interesse.

Colofon

Teksten: Jeroen Rijpsma, Bureau St.
Historische fotografie: (tenzij anders vermeld) Collectie Bureau St.
Hedendaagse fotografie: Arthur van Beveren